Verduurzaming luchtvaart

Text Here

Nederland steunt luchtvaart met miljoenen voor SAF

klimaathulp of subsidie voor groei van de luchtvaart ?

Gebruikt frituurvet en dierlijk vet zijn inmiddels verhandelbare grondstoffen geworden; het is geen restafval, maar onderdeel van een concurrerende grondstoffenmarkt.

De Nederlandse overheid wil 290 miljoen euro’s staatssteun inzetten voor de ontwikkeling en het gebruik van SAF, zogenoemde duurzame vliegtuigbrandstof. Hiervoor heeft 'Brussel' toestemming verleend. Op papier klinkt dat als vooruitgang, maar in de praktijk is het vooral een dure manier om de luchtvaartsector iets minder vervuilend te laten lijken, zonder de kern van het probleem aan te pakken. Het totale effect op het klimaat blijft daarmee beperkt, terwijl de maatschappelijke kosten hoog zijn.

SAF lost het groeiprobleem niet op

SAF kan de uitstoot per liter kerosine verlagen, maar het verandert niets aan het feit dat het aantal vluchten blijft groeien. Daardoor loopt de totale brandstofvraag gewoon door, en wordt een deel van de klimaatrust die men met SAF probeert te kopen alweer tenietgedaan door meer vliegbewegingen. Dat maakt SAF vooral een rem op de schade, geen oplossing voor de oorzaken ervan. Bovendien is SAF afhankelijk van schaarse reststromen zoals gebruikt frituurvet en dierlijke vetten. Die stromen zijn beperkt en worden ook door andere sectoren gebruikt. Hoe meer SAF er wordt geproduceerd, hoe sterker de concurrentie om die grondstoffen wordt, en hoe groter het risico dat de luchtvaart andere sectoren verdringt.

Reststromen zijn geen eindeloze bron

Een veelgehoord argument is dat SAF draait op “afval” en dus automatisch duurzaam zou zijn. Dat beeld is te simpel. Gebruikt frituurvet en dierlijk vet zijn inmiddels verhandelbare grondstoffen geworden; als die eenmaal zijn ingezameld en opgewaardeerd, is dit niet langer zomaar restafval, maar onderdeel van een concurrerende grondstoffenmarkt. Daar zit precies het probleem: wat vandaag als afval wordt gepresenteerd, is morgen een beperkte, schaarse grondstof. Dat geldt niet alleen voor frituurvet, maar ook voor andere reststromen. Het idee dat de luchtvaart onbeperkt kan doorgroeien op basis van restproducten is dus economisch en fysiek niet houdbaar.

Staatssteun zonder klimaatwinst op schaal

Als de overheid publiek geld inzet voor SAF, moet de vraag worden gesteld hoeveel echte klimaatwinst daar tegenover staat. De winst is per liter brandstof wel reëel, maar de schaal van de luchtvaart maakt dat voordeel klein vergeleken met de totale uitstoot. Zolang het aantal vluchten stijgt, wordt elk procent voordeel in de praktijk weggevaagd door volumegroei. Daarmee wordt staatssteun voor SAF vooral een instrument om de bestaande luchtvaartindustrie overeind te houden. Het leidt niet tot een fundamenteel schoner systeem, maar tot een iets minder vervuilende variant van hetzelfde model: steeds meer vluchten, steeds meer brandstof, steeds meer ruimte voor luchtvaartgroei.

Wat had er anders gekund?

Met miljoenen, en zeker met miljarden, had Nederland ook kunnen investeren in internationaal treinverkeer. Dat had concreet kunnen betekenen: versnelling van grensoverschrijdende verbindingen, meer directe nachttreinen, hogere frequenties op Europese spoorcorridors, betere ticketintegratie en een krachtiger alternatief voor korte en middellange vluchten. Dat soort investeringen heeft een structureel ander effect. Treinen verplaatsen reizigers zonder de enorme brandstofafhankelijkheid van de luchtvaart, zonder dezelfde emissiepiek per passagier en zonder de voortdurende behoefte aan schaarse biogrondstoffen. Geld dat naar treinverbindingen gaat, levert dus niet alleen emissiereductie op, maar ook een blijvend alternatief voor vliegreizen.

Geen bijdrage aan een gezonder klimaat

De conclusie is hard maar duidelijk: deze staatssteun levert geen bijdrage aan een gezonder klimaat als zij wordt ingezet om luchtvaartgroei met een groen label te faciliteren. SAF kan hooguit een beperkte tussenstap zijn, maar geen geloofwaardige basis voor duurzame luchtvaart zolang de sector blijft groeien en de grondstoffen beperkt zijn. Publiek geld zou moeten worden ingezet voor maatregelen die emissies werkelijk terugdringen, niet voor een cosmetische verduurzaming van een sector die structureel blijft uitbreiden. Zolang dat niet gebeurt, is SAF-steun vooral een politiek alibi en geen klimaatoplossing.

Bronnen

De BTV voorziet grote rechtszaken die nodig zijn om onze leden te beschermen tegen een falende overheid. Doneer daarom royaal om onze (en dus jouw) strijd te borgen! (Alle donaties zijn fiscaal aftrekbaar)